حافظ ز دیده دانه اشکی همی فشان...!

نمی‌دانم چرا با اینکه هرکسی را بهر کاری ساختند ولی بعضعی‌ها همچنان اصرار دارند که بهر همه کارها ساخته شده‌اند.مثلا همین دیشب. آخر وقت بود. روی کاناپه لم داده بودم و «هفته‌نامه سپید» می‌خواندم. چشمم خورد به مطلبی با عنوان «حافظ و چاه زنخدان». خوشحال، خوشحال از اینکه اهالی پزشکی و حضرات اطبا هم سری به ادبیات زده‌اند شروع کردم به خواندن که چاه زنخدان که از عناصر زیبایی شعر حافظ است، یکی از مشخصات بالینی نوعی عارضه است و چنان و چنان.

کاری به این نداریم که ابروی پیوسته و نپیوسته عیب است یا حسن. گیریم قبول کردیم چانه برجسته معشوق بیماری ، چاه زنخدان هم نوعی عارضه. اصلن تمام برداشت‌های زیبایی شناسی‌ چهره در شعر این آقای حافظ همه از دم غلط . ولی خود غزل که نقص ندارد. اگر جراحی زیبایی هم لازم باشد، باید چاه زنخدان دلبر عمل شود نه غزل نافذ حافظ.

نگارنده بعد از کلی شرح و تفصیل درباره این نقص مادرزاد و خرده گرفتن به جمال زیبارویان قله غزل ایران، شعر حافظ بخت برگشته را هم مورد تفقد قرار داده و با چند مثال نغز(!)، نمونه‌هایی از چاه رنخدان در دیوان او را ذکر کرده بود. مثال‌هایی الحق مثال زدنی:

 

1. در زلف تو آویخت دل از چاه زنخ            

   آه کز چاه بیرون آمد و در دام افتاد

در این بیت هم مصراع اول و هم مصراع دوم دارای ایراد وزنی است. در مصراع اول قبل از «زلف»، واژه «خم» جا افتاده است که شاید «شاعرپزشک» خمیدگی زلف را نیز جزء عیوب چهره معشوق دانسته و با اختیار پزشکی آن را حذف کرده باشد. در مصراع دوم نیز کلمه «برون» به دلیل نازیبایی با «بیرون» عوض شده است.

این بیت در دیوان حافظ به این صورت آمده است:

در خم زلف تو آویخت دل از چاه زنخ

آه کز چاه برون آمد و در دام افتاد

 

 

2. در چاه ذقن چو حافظ ای جان           

   حسن تو دو صد غلام دارد

این بیت با این شکل هیچ ارتباطی با چاه زنخدان ندارد. چون کلمه «ذقن» که شاید ویرایش جدیدی از «زغن» باشد، درنسخه اصلی حافظ، «زنخ» است که توسط «شاعرپزشک» تغییر کرده است:

در چاه زنخ چو حافظ ای جان 

حسن تو دو صد غلام دارد

 

 

3. به بين که سيب زنخدان تو چه مي‌گويد             

    هزار يوسف مصري فتاده در چاه

این بیت می‌تواند یکی از شاهکارهای همکاری جامعه پزشکی و ادبیات باشد. در مصراع اول «ببین»‌ در نهایت دقت به دو جزء «به» و «بین» تقسیم شده است که به طور همزمان ساختارهای عروضی، معنایی و استعاری شعر را تغییر داده است. در ضمن در مصراع دوم، «شاعرپزشک» قسمت پایانی بیت حافظ را اضافه و احتمالا مخل زیبایی تشخیص داده و آن را به کل از متن اصلی خارج کرده است.

ببين که سيب زنخدان تو چه مي‌گويد 

هزار يوسف مصري فتاده در چه ماست

 

 

4. بخلدم دعوتی زاهد مفرما             

    که این سیب زنخدان زان بوستان به

در مصراع اول کلمه «دعوتی» در اصل «دعوت ای» بوده که پس از پیودن دو کلمه و حذف حرف ندا، به این صورت آورده شده است. «شاعرپزشک» در مصراع دوم هم علی‌رغم ضرورت وزن در این بیت ترکیب «سیب زنخ» حافظ را صلاح ندانسته و «سیب زنخدان» را جایگزین آن کرده است.

به خلدم دعوت ای زاهد مفرما 

که این سیب زنخ زان بوستان به

***

ناراحت، ناراحت «سپید» را بستم و تفالی به دیوان حافظ زدم که گفت:

آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند

آیا بود که گوشه چشمی به ما کنند

دردم نهفته به ز طبیبان مدعی 

باشد که از خزانه غیبم دوا کنند

 

پی‌نوشت: ر.ک هفته‌نامه سپید شماره ۱۷۵ هفتم آبان ۱۳۸۸

با شعر نشد تو را زيارت بكنم

از دور كمي عرض ارادت بكنم

"دستور زبان عشق" را مي بندم

بايد به "قطار رفته" عادت بكنم

                                            پ.ص

به نام خدا

در پی تغییرات انجام شده در در ساختار مدیریتی فرهنگسرای دختران، به اطلاع می‌رساند که جلسات هفتگی نقد شعر معاصر با مدیریت فعلی، از این فرهنگسرا به خانه فرهنگ میثاق منتقل می‌شود.

علاقمندان برای شرکت در این جلسات می‌توانند از این هفته روزهای چهارشنبه ساعت ۱۷:۰۰ به خانه فرهنگ میثاق مراجعه کنند.

نشانی خانه فرهنگ میثاق: بزرگراه آیت‌اله کاشانی، انتهای کوی مهران، مجموعه فرهنگی میثاق

یک غزل از پدیده شجاعی:

رها نکن دل من را در این تباهی ها

پناه من بشو در عمق بی پناهی ها


اگرچه هر طرفی می روم تو هستی باز

رها نکن دل من را در این دوراهی ها


ببین که بی تو چراغم همیشه خاموش است

چگونه رد بشوم از دل سیاهی ها


چگونه تن بسپارم به خلوت دریا

که اعتماد ندارم به کوسه ماهی ها


اگر گناه من این عشق تا ابد پاک است

من اعتقاد ندارم به بی گناهی ها


فقط تویی که برایم کمال ایمانی

فقط تو عین یقینی در این تباهی ها

شب شعر

28مرداد

فرهنكسراي دختران

ساعت 18 - 20

نشاني:فلكه دوم صادقيه- بلوار فردوس- بعد از 4راه مخابرات-فرهنكسراي دختران

قفل و قفس دور و برت را بردار

از آینه چشمان ترت را بردار

من آمده‌ام با تو بمانم؛ لطفن...

از راه دل من پدرت را بردار

یا جام طلای بوکس و کشتی می‌خواست

یا پارتی هزارپشتی می‌خواست

من بر سر نذر بودم اما آقا

خادم بودن دانه‌درشتی می‌خواست

                                            پ.ص

آن قدر که مست بوی گندم شده بود

در پیچ و خم شعر شدن گم شده بود

شاعرنه برای خود که از نان می گفت

او شاعر هرچه حرف مردم شده بود

                                                  پ.ص

از مزرعه و مترسك آسوده شديم

همصحبت بام‌هاي فرسوده شديم

ما بچه كلاغ‌هاي خوبي بوديم

در شهر شما بود كه آلوده شديم

                                         پ.ص

گرچه ارث از سپيدها مي برد

زير پاي سياه ها مي مرد

دفتر تا هميشه خط خطي ام

چوب جهل مداد را مي خورد

                                                        پ.ص